Νόμος Κατσέλη: Τόκοι στο κεφάλαιο ή στη δόση; Η απόφαση του Αρείου Πάγου που αλλάζει τα δάνεια

Η ώρα της κρίσης έφτασε.  Σήμερα Πέμπτη (5/2), η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου καλείται να βάλει τέλος στο δικαστικό χάος γύρω από τον υπολογισμό των τόκων στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη. Και δεν πρόκειται για μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά για μια επιλογή που αλλάζει δραματικά το κόστος των δανείων και δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στην οικονομία. 

Η απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου δεν αφορά μια στενή ομάδα «ειδικών» περιπτώσεων. Εκτιμάται ότι επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα περισσότερους από 300.000 δανειολήπτες που έχουν υπαχθεί ή εκκρεμεί να υπαχθούν στον νόμο Κατσέλη  με το συνολικό ύψος των δανείων να ξεπερνά τα 12 δισ. ευρώ.

Το κρίσιμο δίλημμα

Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται το ερώτημα αν οι τόκοι θα υπολογίζονται επί του συνολικού κεφαλαίου (τοκοχρεολυτικά) ή επί της μηνιαίας δόσης. 

Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου, Σωτήρης Πλαστήρας, τάσσεται υπέρ του δεύτερου σεναρίου. Θέση που, σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, απομακρύνεται από τη διεθνή πρακτική και οδηγεί ουσιαστικά σε «κούρεμα» τόκων.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί:

Για δάνειο 100.000 ευρώ με επιτόκιο 4,5%, οι ετήσιοι τόκοι είναι 4.500 ευρώ, δηλαδή 375 ευρώ τον μήνα, όταν ο υπολογισμός γίνεται επί του κεφαλαίου.

Αν όμως ο τόκος υπολογιστεί επί της μηνιαίας δόσης, για παράδειγμα δόση 500 ευρώ, τότε ο μηνιαίος τόκος πέφτει στα 22,5 ευρώ, δηλαδή μόλις 270 ευρώ τον χρόνο.

Για δάνειο 150.000 ευρώ με επιτόκιο 3,5%, οι τόκοι είναι 5.250 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή περίπου 437,5 ευρώ τον μήνα. Το ποσό αυτό προσαρμόζεται στη μηνιαία δόση του δανείου.

Εάν όμως ο τόκος υπολογίζεται με βάση τη μηνιαία δόση, για παράδειγμα 650 ευρώ, με επιτόκιο 3,5%, ο τόκος διαμορφώνεται σε 22,75 ευρώ τον μήνα, δηλαδή μόλις 273 ευρώ τον χρόνο.

Για δάνειο 80.000 ευρώ με επιτόκιο 5%, οι τόκοι ανέρχονται σε 4.000 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή περίπου 333 ευρώ τον μήνα, όταν υπολογίζονται επί του συνολικού κεφαλαίου.

Αντίθετα, εφόσον ο τόκος υπολογιστεί επί της μηνιαίας δόσης, για παράδειγμα 450 ευρώ, με επιτόκιο 5%, ο μηνιαίος τόκος περιορίζεται σε 22,5 ευρώ, δηλαδή 270 ευρώ τον χρόνο.

Με απλά λόγια, το δάνειο μετατρέπεται σχεδόν σε άτοκο. Και αυτό είναι το σημείο που σηκώνει κόκκινη σημαία στις τράπεζες και στους servicers.

Τι λέει ο νόμος – και ποιος τον ερμηνεύει

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας επιμένει ότι ο ίδιος ο νόμος Κατσέλη (άρθρο 9, παρ. 2) προβλέπει τοκοχρεολυτική αποπληρωμή, με βάση το συνολικό ύψος της οφειλής και τη δυνατότητα του οφειλέτη.

Ωστόσο, στην προηγούμενη συνεδρίαση της Ολομέλειας, στις 27 Φεβρουαρίου 2025, η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών. Το σκεπτικό της στηρίχθηκε στη φιλοσοφία του νόμου, δηλαδή την ουσιαστική ελάφρυνση όσων βρέθηκαν σε αδιέξοδο την περίοδο της κρίσης.

Τα 12 δισ. και ο «Ηρακλής»

Η απόφαση δεν αφορά λίγους. Η συνολική περίμετρος των δανείων που επηρεάζονται ξεπερνά τα 12 δισ. ευρώ, ακόμη και χωρίς όσα εκκρεμούν προς υπαγωγή.

Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν τραπεζικά στελέχη, είναι ότι τα δάνεια αυτά έχουν ενταχθεί στις τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Τα business plans βασίστηκαν στην παραδοχή της τοκοχρεολυτικής εξόφλησης. Αν αλλάξει ο τρόπος υπολογισμού των τόκων, η άμεση ζημιά εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ, με πιθανή μετακύλιση κόστους στο Δημόσιο και στους φορολογούμενους.

Το ντόμινο που φοβούνται οι τράπεζες

Η μεγαλύτερη ανησυχία δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά νομική. Μια απόφαση υπέρ των δανειοληπτών  του νόμου Κατσέλη μπορεί να ανοίξει τον δρόμο ώστε και άλλοι οφειλέτες μη εξυπηρετούμενων δανείων, που ρύθμισαν μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ή διμερώς, να ζητήσουν ανάλογη μεταχείριση. Και τότε, το πρόβλημα παύει να είναι «ειδική περίπτωση».

Πληρωμές, κουλτούρα και νέα δάνεια

Τραπεζικές πηγές προειδοποιούν και για μια λιγότερο ορατή συνέπεια: την υπονόμευση της κουλτούρας πληρωμών. Η προοπτική σχεδόν άτοκων ρυθμίσεων ενδέχεται να αποθαρρύνει συνεπείς δανειολήπτες που ήδη πιέζονται.

Ειδικά στα στεγαστικά, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυστηρότερα κριτήρια δανειοδότησης και, τελικά, σε λιγότερα και ακριβότερα δάνεια.

Η απόφαση που δεν χωρά παρερμηνείες

Μετά τις διαρροές από την πλευρά των πιστωτών ότι η τελική απόφαση θα τους δικαιώσει, ο Άρειος Πάγος είχε φτάσει στο σημείο να εκδώσει ανακοίνωση, διαψεύδοντας σχετικά σενάρια και υπογραμμίζοντας την ανάγκη διασφάλισης της ακεραιότητας της διαδικασίας.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι η σημερινή απόφαση δεν θα γράψει απλώς το τέλος μιας νομικής διαμάχης, αλλά θα καθορίσει το πώς και πόσο πληρώνεται το ιδιωτικό χρέος τα επόμενα χρόνια. Και εκεί, τα μαθηματικά δεν σηκώνουν ωραιοποιήσεις.